Katarzyna Chojnacka

Dobro przewrócone po raz kolejny. W literaturze to temat odwieczny i wciąż powracający, że powołam się tylko na klasyków gatunku jak Bułhakov (“Mistrz i Małgorzata”) o filozofach nie wspominając. Po ukazaniu się tytułu pomyślałam, że trzeba być bardzo odważnym autorem i mieć wizję tematu inną niż wielu sławnych poprzedników, żeby napisać powieść pod takim tytułem. Nie pomyliłam się. Ta książka opowiada o dniu powszednim dobra i zła. O tym jak współżyją z nami pod jednym dachem, jak mieszają w naszych garnkach, piją z nami lub tylko kupują nam alkohol, podnoszą nam spódnice i otwierają lub zamykają rozporki, pomagają nam żyć  albo umierać. Bez zbytniego teoretyzowania. Dorota – bohaterka powieści- od dzieciństwa ma bowiem dobro wykonywać, bez dyskusji na “raz, dwa, trzy”. To jest książka o praktycznych zastosowaniach dobra i zła. Dobro i zło stosowane.

Dobro przewrócone na lewą stronę. Jakkolwiek to brzmi. Dla mnie oznacza ona lewą stronę materii, z której zbudowany jest świat. Tę gorszą, brzydszą, z widocznymi szwami, ukrywaną, niewłaściwą, złą. Ale może być to również politycznie lewa strona: materialistyczna, bez Boga w katolickim rozumieniu, lub w ogóle “bezbożna”. Postaci powieści reprezentują bowiem wszystkie z wyżej wymienionych grup społecznych: od tych najbliżej Boga, za których – słusznie lub nie – uznawani są księża, przez poszukujących Boga do zdeklarowanych ateistów. Autorka dokonuje ponadto w książce cudu bezkolizyjnego współistnienia, tolerancji, miłości a nawet empatii pomiędzy tymi światopoglądowo skrajnymi osobami.

Dobro przewrócone i podeptane. To główna bohaterka – Dorota. Powołana na świat przez dwoje osobników płci odmiennej – nie potrafię w tym miejscu napisać “rodziców” ani nawet “ludzi” – i nie spełniająca ich oczekiwań po tym powołaniu. Dobro powołane na świat i natychmiast podeptane przez zło.

Dobro przewrócone z subiektywnego na obiektywne. Książka jest napisana językiem reportażu uczestniczącego. Dzięki pierwszoosobowej narracji  idziemy przez życie Doroty tak jakbyśmy byli kamerą i mikrofonem uwieszonymi na jej szyi. Wchodzimy z nią wszędzie: do jej Nieba, do jej Raju, do jej sypialni, do jej intymnych związków i do związków innych ludzi, pod sutannę. Ona uczestniczy- my oglądamy i słuchamy i – razem z autorką – nie komentujemy! Milczymy. Milczenie jest zresztą ważną “postacią” w tej powieści. I tak jak wszystko ma swoją dobrą i zła stronę. Milczenie Doroty w dzieciństwie było dla niej złe, ale potem świadome przemilczenia “pracowały dla niej”. Milczenie o pedofilii w tzw. dobrych domach i na plebanii było dobre czy złe? Obiektywnie złe, ale subiektywnie być może nie do końca, bo niczego dobrego poza skandalem na ten “dobry dom” by nie ściągnęło.

Dobro przewrotne. Książka napisana jest też w przewrotnej konwencji. E-mailową bajkę interpretuje reportaż z życia bohaterki. Dobro i zło chwyciło się nawzajem za nadgarstki i pięty i turla się przed nami imponując swoją zręcznością. Autorka przygotowała im wielkie pole do tych wyczynów. Możemy wybrać pomiędzy: patrzeć, uczyć się, wyciągać wnioski lub przejść obok tego obojętnie nie zaglądając do tej książki. Wybrać pomiędzy dobrem i złem się nie da. Są nierozłączne, jak “syjamskie rodzeństwo”.
I jeszcze jedna przewrotność. To jest powieść napisana przez kobietę o kobiecym świecie czyli jest to literatura stricte “kobieca”. Osobiście życzyłabym sobie, aby “Przewrotność dobra” Jolanty Kwiatkowskiej była wzorcem dla tzw. kobiecej literatury… To Bardzo Dobra Literatura.

Czytaliście książkę „Gej w wielkim mieście?” Jest bardzo interesująca. Autor także… Postanowiłam więc z nim porozmawiać.

 Dziękuję Mikołaju, że zgodziłeś się spotkać. Zechcesz uchylić rąbka tajemnicy i opowiedzieć czytelnikom trochę o sobie?
- Mam trzydzieści lat, mieszkam w Warszawie i jestem zadowolonym z siebie i ze swojego życia chłopakiem. Co jeszcze… Napisałem książkę i udało się ją wydać.

Mikołaj Milcke… Tak się nazywasz?
- To pseudonim, ale myślę, że bardzo sympatyczny. Mikołaj, to Mikołaj, a ja, to ja. Oczywiście jest jakaś część wspólna, ale nie wiem czy aż tak duża jak mogłoby się wydawać.
Chciałem udowodnić, bardziej innym niż sobie, że można napisać książkę i sprzedać ją, nie będąc celebrytą, nie stając się Naczelnym Gejem Rzeczpospolitej. Nie trzeba także brylować w tv śniadaniowej, na Pudelku, czy w innych miejscach. Naprawdę jest to możliwe. Książka dobrze się sprzedaje, niedługo ma być dodruk. I stoi obok dzieł Czesława Miłosza (śmiech).

Skąd pomysł na książkę?
- Książka dojrzewała we mnie około dziesięciu lat. Część wydarzeń jest żywcem wzięta z życia mojego i moich przyjaciół, a część jest wymyślona.

Pisałeś wcześniej pamiętnik?
- Zgadza się. Pisałem pamiętniki od lat… nastu, tak dla siebie. Tworząc tę książkę, zerknąłem do nich, aby sobie przypomnieć jak to było, gdy przyjechałem do Warszawy. Chciałem wejść drugi raz w tamte wydarzenia i poczuć na nowo towarzyszące im emocje.

Słyszałam, że pisałeś również bloga?
- Tak, „Gej w wielkim mieście” na początku był blogiem, takim internetowym serialem. Co kilka dni wrzucałem kolejną część, a ludzie wchodzili, czytali i prowadzili dyskusje, często bardzo gorące. Ktoś napisał, że ma wrażenie, iż czyta książkę, a nie blog i że powinienem to wydać na papierze. Blog wzbudzał duże zainteresowanie, miałem ponad 20 tysięcy wejść przez niecały rok. Teraz historię geja można przeczytać w książce, więc blog trzeba było zamknąć.

Łatwo było ją wydać?
- Kiedy zbliżałem się do końca historii mojego bohatera (a trwało to dziewięć miesięcy), zacząłem fragmenty rozsyłać do różnych wydawnictw. Ku mojemu wielkiemu zdziwieniu już po kilku miesiącach wydawnictwa zaczęły się odzywać. Padały propozycje współpracy. Ostatecznie zdecydowałem się na wydawnictwo „Dobra Literatura” ze Słupska i jestem z tego wyboru bardzo zadowolony. „Gej…” ukazał się 7 listopada ubiegłego roku. To podobno szybko. Czytałem, że czasem na wydanie czeka się kilka lat.

Jak i kiedy wymyśliłeś tytuł książki?
- Początkowo nosiła ona tytuł „Pokój z widokiem na miasto”, bowiem pierwotnie akcja działa się w mieszkaniu, z którego widziałem piękną panoramę Warszawy. Później z wydawcą zmieniliśmy go na „Gej w wielkim mieście”. Przyznam, że trochę się wzbraniałem przed tym tytułem. Bałem się, że to będzie za dużo geja w geju. Wydawca przekonał mnie jednak, że jeśli książka ma wzbudzić zainteresowanie, to tytuł musi być mocny.

Kim są Twoi czytelnicy? Co możesz o nich powiedzieć?
- Myślę, że czytelnikami są zarówno kobiety, jak i mężczyźni. Ale to najczęściej kobiety pragną podzielić się wrażeniami po lekturze książki. Otrzymuję bardzo dużo maili, miłych i mniej miłych. Choćby takie pisane przez „prawdziwych Polaków”, którzy deklarują dorwać mnie w ciemnej uliczce i sprawić mi łomot. Z kolei jedna pani obiecała pozwać mnie do sądu, jeśli jej syn po przeczytaniu książki zostanie homoseksualistą.

Myślisz, że to z powodu zawartości książki?
- Wiesz co, zastanawiam się czy osoby piszące takie rzeczy, rzeczywiście ją przeczytały. Nie wiem, czy jest w tej książce coś, co nawoływałoby do zostania gejem. Tak zwane „momenty” działają na wyobraźnię, ale nie są ani wulgarne, ani obrazoburcze. A gejem się jest, albo się nie jest. To nie jest kwestia wyboru.

Jaka była reakcja Twoich znajomych, gdy książka trafiła do ich rąk?
- Każdy z bohaterów ma pierwowzór w rzeczywistości. Pisząc, widziałem więc te osoby, znam ich styl mówienia, ubierania się, zachowanie – to wszystko ułatwia pisanie. Moi znajomi odnaleźli w tej książce siebie i prawdziwe sytuacje, w których występowali. Nie mieli pretensji o to, że ich opisałem. Zresztą na bieżąco czytali bloga i czekali w napięciu na kolejne odcinki, bo nie wiedzieli co ja napiszę. Mogli w każdej chwili zareagować i powiedzieć, co im się nie podoba. Tym samym stali się pierwszymi czytelnikami i zarazem krytykami. Chyba polubili „Geja”.
Ich opinie spowodowały, że zdecydowałem się pokazać efekt mojej pracy innym osobom.

Jak to jest być pisarzem?
- Nie uważam się za pisarza. Ja tylko jestem autorem książki. Pisarz, to ktoś żyjący wyłącznie ze swojej twórczości. Chyba w Polsce jest niewiele takich osób – może Grochola, Kalicińska, Wiśniewski, Sapkowski.

Plany na przyszłość?
- Piszę dalej. Nakreśliłem już wydawcy ciąg dalszy „Geja”. Będzie to kontynuacja życia naszego bohatera. Pewnie ukaże się w 2013 roku. Chciałbym, aby była warsztatowo lepsza niż pierwsza część, i historia, i bohater muszą być dojrzalsi.

Myślałeś nad ekranizacją „Geja w wielkim mieście”?
- Ja nie, bo nie jestem ani reżyserem, ani producentem, ale Twoje pytanie jest ciekawe… i nie odosobnione. Sporo osób już mnie o to pytało. Oczywiście, fajnie by było, gdyby te postacie ożyły i dostały twarze aktorów. To by było naprawdę piękne. Zastanawiam się, kto mógłby zagrać głównego bohatera… Musiałby to być jakiś sympatyczny dwudziestolatek… Na pewno chciałbym, aby jedną z ról zagrała Ewa Kasprzyk. Widzę ją np. w roli matki Matyldy lub matki głównego bohatera. Gdyby ktoś zdecydował się przenieść te wydarzenia na ekran lub na deski teatru, to niech się zgłosi do mojego wydawnictwa. Jesteśmy otwarci i gotowi do rozmów. Zwłaszcza, że wątki gejowskie są teraz niezwykle modne w telewizji. Może czas na głównego bohatera geja? (śmiech).

Mikołaju, dziękuję za miłą rozmowę. Życzę Ci dalszych sukcesów i realizacji wszelkich planów.
-Dziękuję i ja. Życzę wszystkim cudownej wiosny!

Autor: Milcke Mikołaj
Wydawca: Dobra Literatura
ISBN: 978-83-933290-2-1
Miejsce i rok wydania: 7 listopada 2011
Liczba stron : 388
Format : 12,5×19,5 cm
Okładka : miękka ze skrzydełkami

Przedmowa: prof. Jerzy Kochan

Chyba każdy z nas pragnie przeżyć życie mądrze, radośnie, wartościowo i uczciwie. Przeżyć „pełną piersią”, a jednocześnie zarówno ze świadomością bycia sobą, autentycznym JA, jak i bycia z innymi, rodziną, najbliższymi, przyjaciółmi, rodakami i ludźmi w ogóle, a zresztą nie tylko z ludźmi, bo czujemy się związani z bliskimi nam zwierzętami, czy to z rybkami w akwarium, kotem, psem, chomikiem, czy też, szerzej rzecz ujmując, ze wszystkimi przedstawicielami naszych braci mniejszych. Bo przecież w wypadku ich cierpienia współczujemy im jak ludziom, a śmierć ukochanego kota, psa często jest dla nas ciężkim przeżyciem. Czujemy się też odpowiedzialni za rośliny, morza i oceany, jeziora i góry – całą naszą ekosferę, w której chcielibyśmy mądrze i bogato zamieszkiwać razem z wszystkimi jej lokatorami i z myślą o przyszłych pokoleniach – naszych dzieciach, wnukach, potomkach mieszkańców innych krajów i innych kontynentów – które po nas będą dziedziczyć i pielęgnować nasz ziemski świat. Chcemy tego wszystkiego jako wolne podmioty, niezależne, świadome i nowoczesne jednostki ludzkie. Niepowtarzalne indywidualności kreujące życie na miarę swej doskonalonej wiedzy, doświadczenia i wrażliwości, własnego rozumienia mądrości, szczęścia i powinności, wypracowanego w kontakcie z dynamicznie rozwijającym się poznaniem naukowym. Wiemy jednocześnie, że nie chodzi tu o „dzikie” korzystanie, bezrozumną konsumpcję, lecz o życie, dla którego szczęściem często jest wysiłek, troska o innych, o sprawiedliwość społeczną, walka z wyzyskiem, marnotrawstwem, rasizmem, wojną. Zdajemy sobie sprawę, że najgłębszym fundamentem ludzkiej solidarności jest wspólny tragizm egzystencji i wspólny heroizm w przekuwaniu jej na piękne i mądre życie.
Nie mamy ochoty być „owieczką w stadzie”, którą zarządzają straszący nas bogowie czy samozwańczy pasterze, bez których jakoby moglibyśmy ulec „zezwierzęceniu” i upaść moralnie, poddać się swej od zawsze przeklętej i z natury grzesznej naturze.

Taka perspektywa, dowartościowująca jednostkę ludzką, widząca sens i wartość życia w niej samej, tu na ziemi i w humanistycznym wymiarze, a nie odsyłająca do bogów, zaświatów i poświęcenia ziemskiej egzystencji w imię fantasmagorycznych mrzonek religijnych, istniała i rozwijała się w historii ludzkości od starożytności. Epikurejska radość życia znalazła kontynuację zwłaszcza w czasach radosnego Renesansu i budującego fundamenty pod wielki gmach naukowej wiedzy Oświecenia, w różnych nurtach filozoficznych będących pochwałą humanizmu po dziś dzień.

„Humanizm ewolucyjny”, którego autorem jest Michael Schmidt-Salomon, znany niemiecki filozof, publicysta, działacz społeczny i ateista, to rozprawa, w której czytelnik z wielką satysfakcją odnajdzie wszystkie elementy nowoczesnego humanizmu. Mamy bowiem w tym wypadku do czynienia z książka pasjonującą dla każdego poszukującego swojego światopoglądu, sensu życia czy po prostu możliwości racjonalnego, wnikliwego i nowoczesnego rozumienia świata. Z ogromną przyjemnością polecam tę lekturę także tym, którzy zafascynowali się dziełami innych autorów prezentujących tak zwany „nowy ateizm”, a zwłaszcza „Bogiem urojonym” Richarda Dawkinsa czy „Traktatem teologicznym” Michela Onfreya. Jako czytelnik uważam, że rozprawa Schmidta-Salomona posiada nad tymi niezwykle popularnymi książkami znaczącą przewagę – jest bowiem wolna od zbyt kurczowego trzymania się perspektywy poznawczej nauk przyrodniczych, jak w wypadku Dawkinsa, czy zbyt filozoficznej formy zaprzeczenia teologii, czego nie wystrzegł się Onfrey.

„Humanizm ewolucyjny”  jest opartą o tradycję oświeceniową bardzo udaną nowoczesną próbą pozytywnego skonstruowania nowej perspektywy cywilizacyjnej, zbudowanej na nauce, etyce, ekologii i sztuce. Czytając go, nie tylko odkrywamy zawarte w nim treści osobiście, a nawet – rzekłbym – intymnie, lecz także czujemy się coraz bardziej przekonani, że nowy, inny świat jest możliwy.

Profesor Jerzy Kochan
Zakład Filozofii Kultury Uniwersytetu Szczecińskiego
Redaktor naczelny czasopisma filozoficznego „Nowa Krytyka”

Andrés Neuman urodził się w 1977 roku w Buenos Aires. Syn argentyńskich muzyków emigrantów, dorastał w Granadzie, gdzie wykładał później literaturę latynoamerykańską na Uniwersytecie. Obecnie jest publicystą Revista Ñ dziennika Clarín (Argentyna) i dodatku kulturalnego dziennika ABC (Hiszpania). Regularnie pisze bloga Microrréplicas, uznanego za jeden z najlepszych hiszpańskojęzycznych blogów literackich. Podróżnik stulecia, wydany w j. polskim (2011) przez Dobrą Literaturę, zdobył w Hiszpanii Nagrodę Alfaguara, Nagrodę Tormenta i Nagrodę Krytyki przyznawaną przez Hiszpańskie Stowarzyszenie Krytyków Literackich.

Autor, na zaproszenie Instytutu Cervantesa z Warszawy i Wydawnictwa Dobra Literatura, odwiedził Polskę w dniach 4-7 marca 2012 r.  Przedstawiamy krótką  fotorelację z tych spotkań.  Nie zamieszczamy zdjęć z poniedziałkowej rozmowy z pisarzem w porannym programie „Kawa czy herbata”, gdyż można było obejrzeć tę rozmowę na żywo 5 marca o 7.40 w programie pierwszym TVP. Dla tych, którzy nie zdołali wstać tak wcześnie bądź nie mogli tego zrobić z innych powodów, załączamy link fragmentu audycji. Możecie nadrobić tę zaległość oglądając: KAWA CZY HERBATA

Spotkanie ze studentami w Instytucie Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego.

Jak widać frekwencja dopisała a dyskusję przerywały brawa zgromadzonej publiczności.

Na zdjęciu Autor w otoczeniu prowadzących spotkanie (od lewej) Agnieszka Flisek oraz Barbara Jaroszuk-Żuradzka.

Dyskusja z udziałem pisarzy: Andrés Neuman, David Toscana.

Autorzy podczas spotkania w Instytucie Cervantesa w Warszawie dnia 6 marca 2012 r.

Wizyta w programach radiowych.

W trakcie nagrania audycji radiowej "Jedynki" - (od lewej) ciężko pracująca jako tłumaczka, tym razem słów wypowiadanych (nie zapisanych na stronach powieści) Magdalena Okła, redaktor Magdalena Mikołajczuk oraz gość programu.

Wysłuchaj  audycji Magdaleny Mikołajczuk z cyklu MOJE KSIĄŻKI wyemitowanej w radiowej „Jedynce” 7 marca o godz. 20.10 (pierwsza część audycji „Skandalista prowokator”).

Wizyta w studiu Programu Drugiego Polskiego Radia. Od lewej redaktor Ewa Stocka, Magdalena Okła (tłumaczka) oraz Autor.

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy, jaką z Andresem Neumanem przeprowadziła Ewa Stocka-Kalinowska. Audycja Programu Drugiego Polskiego Radia z 19 marca pt. PISARZ W LABIRYNCIE MIASTA.

Nieodłączny element spotkań z autorem…

... i co ważne, każdy wpis z dedykacją od Autora różnił się od poprzednich a to niełatwe przy takim zainteresowaniu.

Rozmowy z czytelnikami były ważnym elementem wszystkich spotkań.

I ciąg dalszy unikatowych autografów.

Na koniec „rodzinne” zdjęcie autora wraz z przedstawicielami Wydawnictwa i Instytutu Cervantesa w Warszawie.

Od lewej: dyrektor Instytutu Cervantesa w Warszawie Yolanda Soler Onis, szefowa Wydawnictwa Agnieszka Brzezińska, Andrés Neuman, koordynujący wizytę Henryk Barna oraz tłumaczka powieści Magdalena Okła.

Fotorelacja Henryk Barna

Gej w wielkim mieście

Posłuchaj o czym rozmawiali:

Pierwsze wejście

Drugie wejście

Trzecie wejście

Debiutancka powieść Mikołaja Milcke. Główny bohater jest homoseksualistą, za kilka dni ma rozpocząć studia na Uniwersytecie Warszawskim. Wyjeżdża z prowincjonalnego miasteczka na wschodzie Polski do wymarzonej stolicy. Opuszcza dom, w którym nigdy nie czuł się szczęśliwy. Wierzy, że teraz rozpocznie nowe życie, zostawiwszy za sobą rodzinne problemy i zaściankowy sposób myślenia.

Zanim wezmę do ręki autobiografię, muszę się odpowiednio przygotować, czyli zarezerwować sobie wystarczającą ilość czasu: zrobić dzbanek herbaty, wyłączyć komórkę, usiąść wygodnie i czekać, aż mój gość zacznie mówić. Tak, mówić – bo autobiografii nie nauczyłam się czytać. Ale już umiem – słuchać.

Przed dzisiejszą rozmową wiedziałam tylko tyle, że wysłucham młodego człowieka, który urodził się z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Próbowałam poczytać trochę na temat tej jednostki chorobowej i przyznam, że za to trochę wystarczyła mi sama definicja, by nie chcieć wiedzieć nic więcej. Po prostu stchórzyłam, lecz nie mogłam przestać myśleć o Krystianie. Nie, nie o Nim. Myślałam o sobie: Czy miałabym odwagę pisać o swojej chorobie? W dodatku chorobie skazującej na pobyty w szpitalach psychiatrycznych?

Założyłam, że tak. Ale od razu nasunęło się pytanie: Czy miałabym siłę odeprzeć ataki ludzi, u których taka prawda wywołuje tylko niechęć, oburzenie, agresję? Na te i wiele innych pytań, nie umiałam sobie odpowiedzieć, ale po usłyszeniu szeptu Krystiana:
„Czy warto wyrzucić coś z siebie na światło dzienne, by nie zżerało mnie od środka? Czy powinienem bać się ludzi, gdy opiszę największą traumę, którą przeżyłem, wstrząsy insulinowe, elektrowstrząsy, kłamstwa, złe traktowanie pacjentów i setki innych szokujących myśli?” – odpowiedziałam najszczerszej i też szeptem: Jestem jak najbardziej za wyrzucaniem z siebie nagromadzonego zła. Czasami robię to tak, że piszę, piszę i piszę, ale daję tylko kilku osobom do przeczytania i… niszczę. Ty musisz sam zdecydować, co chcesz wypuścić na światło dzienne.

I znów gnębiło mnie pytanie: Czy pomogłoby mi to, że odkryję się przed ludźmi? Wiedziałam, że odpowiedź na nie znajdę po wysłuchaniu tego, co Krystian Głuszko opowie mi w Spektrum. Czekałam w napięciu, aż zacznie mówić, ale pierwsze słowa: „Gdy wali się cały Twój świat, a snem staje się życie, gdy nie widzisz wyjścia z żadnej sytuacji, a jedynym sensem staje się śmierć… Gdy mówisz do kolegi, który nie istnieje, a z oczu ciągle płyną Ci łzy, być może też stoczysz się na dno szpitalnej rzeczywistości… Twoje imię nabierze innego brzmienia, a słowa stracą znaczenie” – wywołały u mnie podświadomy uśmiech na myśl: nie ja jestem właściwym adresatem. To opowieść dla tych, którzy lubią horrory. Krystian mówił: „Gdy utkniesz tam na dłużej, pamiętaj, stamtąd nie ma ucieczki. Podpisując dokumenty, których nie rozumiesz, stajesz się ich więźniem” – pomyślałam, za mało adrenaliny, to pewnie 2w1: horror i kryminał.

Po chwili usłyszałam: „Gdyby jednak nie moja choroba, mógłbym być kimś innym – mordercą, ćpunem czy złodziejem” i: „Te wspomnienia nie są zapisane chronologicznie, ze względu na luki w mojej pamięci wiele w nich przeskoków w czasie, ale opisałem to, co dla mnie najważniejsze: moje dawne zagubione ja i ja dziś. Spotykam się ze sobą, by Cię przestrzec” – przestałam myśleć i zasłuchałam się w słowach Krystiana.

Skończył mówić, a ja długo siedziałam bez ruchu, by nie dać sposobności umknięcia mi żadnego z usłyszanych słów. Szczególnie tych: „Pan Bóg stworzył mnie inaczej niż Ciebie, mój mózg jest inny od urodzenia (…). Już zawsze pozostanę kimś innym od reszty, a Ty nigdy nie zobaczysz świata tak, jak widzę go ja”.

I nic więcej nie mogłam jak znów zacytować samego Krystiana: „Większość z Was gubi się w pogoni za pieniędzmi, karierą… A my? My pragniemy tylko zdrowia, impulsu, który otworzy nam drzwi do nowego świata, Waszego świata”.

Wiem, że ludzie uwielbiają czytać horrory, thrillery czy science fiction – ale tylko te fikcyjne. Czy będą mieli ochotę i czas, by zmierzyć się z tymi najprawdziwszymi wprost z głębin piekła, tu na ziemi? Obawiam się, że czas będą mieli – ochoty nie, bo odwagi im zabraknie.

Wiem też, że Spektrum – to burza emocji. Pytania, niedowierzanie, krzyk i milczenie. I jasny, optymistyczny przekaz: nie trwoń czasu na gonienie za wydumanym szczęściem. Doceniaj to, które masz.

Jolanta Kwiatkowska (www.jolantakwiatkowska.pl)

SPEKTRUM

Autor: Głuszko Krystian

Seria: Z Wykrzyknikiem!

Wydawca: Dobra Literatura

Kalinka to opowieść ojca, który próbuje zrozumieć sens nieuleczalnej choroby swojego dziecka. Przez sześć lat życia Kalinki nieustannie poszukuje kontaktu z córką. Każdego dnia spogląda w oczy swojej małej Roślinki, by wyczytać z nich to, czego nie może usłyszeć.

KALINKA

„Pomimo relacji kronikarzy i podróżników nie można ustalić dokładnego położenia W.”[1]. To miasto widmo, miasto labirynt. Istnieje naprawdę? Jest tylko fantazmatem? Lśnieniem imaginacji? W oddali majaczy Wieża Wiatrów z tarczą zegara czuwającą nad miastem. Jeszcze jeden krok… i nie ma odwrotu. Jeszcze jedna kartka i „machina zaczytania” poszła w ruch.

Dla Hansa Wandernburg miał być jedynie przystankiem w podróży do… Do Dessau? Do Berlina? Do Lipska? Trudno rozstrzygnąć. Może nam się wydaje, że jesteśmy w stanie zaplanować swoją podróż co do sekundy. Busolą prowadzącą nas do celu jest ciekawość. Pragnienie poznania, a nie czysta kalkulacja, która spowodowałaby, że nasza droga stałaby się przewidywalna, zamiast obietnicy wolności przyniosłaby nam zniewolenie i rutynę. Niepewność prowokuje do wysiłku i sprawia, że podróż staje się ekscytująca, kreatywna i nieprzewidywalna. W takim kontekście powieść Neumana jawi się jako pretekst do rozważań nad różnymi postawami wobec podróży, jaką jest ludzkie życie. Nie znalazłam w niej gotowych podpowiedzi, jedynie inspirację i impuls do dyskusji.

Właśnie w taką podróż, pełną zaskakujących pytań i niuansów, udajemy się wraz z Hansem, podróżnikiem stulecia. Senny Wandernburg skrywa w sobie labirynt. To dziwne miasto funkcjonuje jako przestrzeń utkana z wielu znaczeń i odwołań, zaszyfrowanych i nieczytelnych dla obserwatora, nienawykłego do podejmowania trudu interpretacji. Wydaje się nudne, a jego mieszkańcy uporządkowani i zwyczajni. Tymczasem nawet najbardziej przewidywalne miejsce może nagle odsłonić swoją ukrytą strukturę.

Co jest za tamtym zakrętem? Jaka tajemnica czai się w sąsiednim zaułku? Co przyniesie następna strona? I, na Boga, kim jest Hans? Odnoszę wrażenie, że skądś go znam. Może dlatego, że ucieleśnia jakieś dawne tęsknoty, budzi nostalgię za tym czymś, za czym podąża wolny, niepodporządkowany żadnym nakazom duch niezależnego człowieka. Urzeka wewnętrzną wolnością, tak bliską twórcom romantyzmu. Nie krępują go żadne szablony, uprzedzenia czy konwenanse. Jest jak postać z obrazu Friedricha: zagadkowy i niepokojący[2]. Na podobny obraz natrafiamy w powieści Neumana. Nikt nie potrafi powiedzieć, skąd się wziął w salonie Gottliebów, kto go namalował i jaki jest jego tytuł.

„Obok starych portretów rodzinnych, kilku kiepskich kopii Tycjana, jakiejś ciemnej martwej natury i pożałowania godnych scen polowania jego uwagę przykuł obraz przedstawiający odwróconego plecami wędrowca w ośnieżonym lesie, zagubionego, a może idącego w dal, i kruka usadowionego na pniu”[3]. Ten obraz zafrapował Hansa. Będzie powracał do niego myślami wielokrotnie, za każdym razem doświadczając irracjonalnego przeczucia, że może z niego odczytać swoje przeznaczenie. Znakomicie koresponduje on z otwartym zakończeniem powieści. Książka obfituje w liczne odwołania do sztuki, literatury, muzyki klasycznej, poezji, historii teatru, filozofii, etyki, idei społecznych i politycznych, a nawet sztuki przekładu literackiego. Bogactwo kulturowych aluzji odzwierciedla oryginalna narracja, która oddaje dynamikę, żywioł i istotę toczonych przez bohaterów dyskusji. Dyskurs rozgrywający się w sferze kultury przenosi się na strukturę książki, czyniąc z niej prawdziwy majstersztyk. Labiryntowa konstrukcja motywów zaczerpniętych z literatury i sztuki pozwoliła autorowi tchnąć nowe życie „w dziewiętnastowieczną prozę pisaną z perspektywy człowieka współczesnego i wspaniale osadzoną w realiach ponapoleońskich” (z werdyktu jury Premio Alfaguara de Novela)[4].

Kim jest tytułowy podróżnik? Człowiekiem bez nazwiska, bez historii, bez przeszłości i bez przyszłości. Pojawił się znikąd. Jego historia jest pełna niedopowiedzeń, a przeszłość do końca pozostaje owiana tajemnicą. Nie sposób zaufać jego słowom, gdy na pytanie o to, skąd ma tak rozległą wiedzę, odpowiada, że studiował filozofię w Lipsku. Z czego żyje? Jest podróżnikiem i tłumaczem. To postać nietuzinkowa. Wyróżnia go strój rewolucjonisty, który bulwersuje statecznych obywateli. W podróży towarzyszy mu kufer pełen książek, również tych zakazanych. Jego zbiory skrywają dzieła twórców wyklętych, napiętnowanych przez cenzurę, prześladowanych za swoje poglądy i ideały. Hans także jest idealistą i kontestatorem. Budzi mieszane uczucia: od zaintrygowania, ciekawości, sympatii po wrogość, niesmak i politowanie. Został obdarzony przez autora niezaprzeczalnym urokiem i ponadprzeciętnym umysłem. Potrafi wieść prym w dyskusjach na każdy temat. Niebywale oczytany, ma imponującą wiedzę. Włada kilkoma językami. Przystojny, autentyczny, pełen naturalnego wdzięku, elokwentny, obdarzony chłopięcym urokiem… Czyżby był mężczyzną idealnym? Pytanie nie powinno dziwić, zważywszy na to, że autor za pośrednictwem swoich postaci angażuje czytelnika w spór o ideał męskości. Przeciwwagą dla niepokornego, demiurgicznego Hansa jest powszechnie szanowany, ale nudny i przewidywalny Rudi Wilderhaus, beniaminek elity społecznej i finansowej miasta. Wplątując ich w miłosny trójkąt, pisarz obnaża hipokryzję i grę pozorów, które dominują w relacjach międzyludzkich. Może się wydawać, że wątek miłosny wyraźnie wysuwa się w powieści na pierwszy plan. Ale to jedynie przedsmak tego, co może odkryć czytelnik, zagłębiając się w interakcje tworzące teatr ludzkich zachowań. Pod pretekstem śledzenia płomiennego uczucia rozpalającego dusze i ciała, wyobraźnię i zmysły czytelnik zostaje wciągnięty w misterną grę, toczącą się na wielu płaszczyznach: w obrębie schematów fabularnych, konwencji literackich i stylu. Dla mnie jest to największą wartością „Podróżnika stulecia”, dzięki niej ta książka staje się misterium literatury. Neuman na nowo interpretuje znane motywy kulturowe. Najważniejsze z nich to motyw lustra, motyw labiryntu, motyw miasta, motyw gry i teatru, motyw homo viator, motyw rewolucji i buntownika, motyw miłości romantycznej, motyw miłości występnej, motyw zbrodni i kary itd. Pisarz jest mistrzem aluzji i parodii, ale uprawia je z takim wdziękiem, finezją i poczuciem humoru, że granica między powagą i pastiszem staje się niemal przezroczysta.

Jak na romans przystało, mamy tu do czynienia z całą galerią postaci kobiecych. Po pierwsze: Sophie. Po drugie: Sophie. Po trzecie… Sophie. Ile jest Sophie? Jest jedna. A jednocześnie jest tyle wizerunków Sophie, ilu obserwujących ją bohaterów. Za polifoniczność jej kreacji należą się autorowi brawa. „Pokazać się na ulicy w towarzystwie porządnej kobiety może być kompromitujące; ale rozmawiać z młodą dziewczyną o literaturze graniczy wręcz z ekshibicjonizmem”[5]. Czyżby? Sophie Gottlieb dotrzymuje kroku Hansowi w dysputach intelektualnych. Jest typem emancypantki, kobiety wyzwolonej, na przekór romantycznym wyobrażeniom zakodowanym w literaturze tej epoki, które sprowadzały bohaterki literackie do roli bezwolnej, pozbawionej indywidualności heroiny. Sophie jest świadoma kostiumów, w jakie ubrane zostały ludzkie gesty i relacje społeczne. Na przekór wszystkim, a zwłaszcza sobie, poddaje się uczuciu i zostaje kochanką Hansa. Miłość pozwala im poczuć się sobą, zrzucić maski, doświadczyć autentyzmu. Nie udawać, nie grać. Ale tylko przed sobą nawzajem. Grają bowiem przed całym miastem. Szczęście trwa zaledwie mgnienie, a w zetknięciu z prawami rządzącymi światem jest jak ulotny błysk, staje się żałosną, nic nieznaczącą „opowieścią idioty”. Stare, wyeksploatowane warianty fabularne pod piórem Neumana nabierają nowego kształtu. Ludzkie namiętności są jak wiatr… tak, to już było, ale czyta się o tym u Neumana z nowym rodzajem emocji i intelektualnego zauroczenia.

Ważna jest postać kataryniarza. Pół kloszard, pół filozof, żyje w świecie muzyki. Zdaje się sugerować, że jeśli ktoś chce podążać własną drogą, pozostać wiernym swojej pasji, musi wybrać los banity zepchniętego na margines społeczny. Możliwe, że muzyka kataryniarza symbolizuje powtarzalność ludzkich historii, tak jak powtarzalne są motywy muzyczne odtwarzane przez kataryniarza. Kataryniarz nie komentuje rozgrywających się zdarzeń, jedynie gra, a raczej interpretuje: stare melodie, których nikt już nie słucha. Kręci się korbka kataryniarza, snuje się jego opowieść. Mijają epoki, a ludzie wciąż są tacy sami… tak jak niezmienny jest rytm katarynki, tak jak niezmienny jest wiatr. „Gdzieś tam daleko, bardzo daleko, wiatr ciągnie za sobą [...] powóz Hansa, który jedzie wszystko jedno gdzie ze swoim kufrem podskakującym na dachu, wciśniętym pod brezent, sznury, śnieg, Hansa, który ma u swych stóp drewniany futerał z katarynką, Hansa, który przeciera rękawem okienko, otwiera je, wychyla przez nie głowę i czuje, jak wita go wiatr”[6]… Czas zatoczył koło, jak korbka katarynki. Może to wszystko, co się zdarzyło, było tylko snem, ulotnym snem kataryniarza?
—
[1] Andrés Neuman, „Podróżnik stulecia”, tłum. Magdalena Okła, Wydawnictwo Dobra Literatura 2011, s. 5.
[2] Caspar David Friedrich, „Strzelec w lesie” (1814 r.).
[3] Andrés Neuman, „Podróżnik stulecia”…, dz. cyt., s. 61.
[4] Tamże, s. 572.
[5] Karl Kraus; cytat zaczerpnięty ze strony internetowej cytaty.eu.
[6] Andrés Neuman, „Podróżnik stulecia”…, dz. cyt., s. 563.

Recenzja z blogu zaksiazkowani.blogspot.com

Podróżnik stulecia

Neuman Andrés

Główny bohater jest homoseksualistą, za kilka dni ma rozpocząć studia na Uniwersytecie Warszawskim. Wyjeżdża z prowincjonalnego miasteczka na wschodzie Polski do wymarzonej stolicy. Opuszcza dom, w którym nigdy nie czuł się szczęśliwy. Wierzy, że teraz rozpocznie nowe życie, zostawiwszy za sobą rodzinne problemy i zaściankowy sposób myślenia.

Click here to view the video on YouTube.

W piątek 18 listopada w Cafe Vademecum w Gdyni Sonia Raduńska spotkała się ze swoimi czytelnikami aby porozmawiać o swojej  najnowszej książce Solo.

Porozmawiać to chyba najlepsze określenie, ponieważ nie było tutaj opowiadania o procesie twórczym czy książce jako takiej, ale była rozmowa o nas samych, intymna, pełna dobrej i ciepłej energii.

Książka Soni została odebrana przez większość uczestniczek spotkania bardzo osobiście. Każda z pań mówiąc o książce mówiła o sobie i własnych refleksjach w oparciu o tematy poruszane w Solo. To niezwykły dar, kiedy autor pozwala czytelnikowi zaistnieć w swoim świecie jako jego integralna cząstka. Książka Raduńskiej nie ląduje na zakurzonej półce, naklejamy na nią karteczki, zaginamy rogi, by zaznaczyć co ciekawsze frazy. Książka staje się naszym przyjacielem, do którego wracamy w chwili, gdy czujemy, że potrzebujemy inspiracji i wsparcia z zewnątrz. Taka jest Sonia Raduńska. Ciepła, bezpośrednia, prawdziwa w tym co mówi i jak nam tę prawdę przekazuje. Ja jej uwierzyłam i na mojej półce książka Soni Raduńskiej ma szczególne miejsce.

Czytelniczki w kolejce po autograf.

Osobista dedykacja od Autorki...

... i serdeczna rozmowa.

Solo Sonia Raduńska

SOLO